የኦንላይን ቤቲንግ ፍቃድ አሰጣጥ በኢትዮጵያ - ሙሉ ደንቦችና የቁጥጥር ስርዓት መመሪያ

ባለፉት ጥቂት ወራት በአዲስ አበባ የተለያዩ ካፌዎችና የመንደር ውስጥ ሱቆች ውስጥ አንድ የተለመደ ትዕይንት እያየሁ ነው። ወጣቶች በተንቀሳቃሽ ስልካቸው ላይ ተደፍተው የእግር ኳስ ጨዋታ ውጤቶችን ሲከታተሉ፣ ወይም የቤቲንግ ኮድ ሲለዋወጡ ማየት አዲስ ነገር አይደለም። አንዳንዶቹ በስልካቸው ላይ ቀጥታ ውርርድ ላይቭ ቤቲንግ ሲከታተሉ አያለሁ፣ ሌሎቹ ደግሞ ገንዘብ በሞባይል ቤት ለመያዝ የሚያስፈልጋቸውን ኮድ ብቻ ይጠባበቃሉ። ይህ ትዕይንት ብቻውን የሚያሳየው ነገር ቢኖር የስፖርት ቤቲንግ ኢትዮጵያ ገበያ ከበፊቱ በበለጠ ፍጥነት እየሰፋ መምጣቱን ነው። እናም ይህ መስፋፋት ራሱ ስለ ፍቃድ አሰጣጥና ቁጥጥር ጥያቄ እንድጠይቅ ያደርገኛል።

ለምን ወጣቶች ወደዚህ ገበያ ገቡ

የሞባይል በይነመረብ ዋጋ ርካሽ እየሆነ ሲመጣ፣ እና ስማርት ስልኮች በገጠርም በከተማም ተደራሽ ሲሆኑ፣ ወጣቶች ጊዜያቸውን የሚያሳልፉበት መንገድ ተቀይሯል። ስራ አጥነት ከፍተኛ በሆነበት ሁኔታ ውስጥ፣ ብዙዎች ፈጣን ገንዘብ የማግኘት ተስፋን ይዘው ወደ ስፖርት ቤቲንግ መድረኮች ይመዘገባሉ። አንዳንዶቹ ለጨዋታ ፍቅር ብቻ ሲሆኑ፣ ሌሎቹ ደግሞ ኑሮን ለማሸነፍ የመጨረሻ አማራጭ አድርገው ይመለከቱታል። የእግር ኳስ ትንበያ ውርርድ ላይ ገንዘብ የሚያደርጉት አብዛኞቹ ደግሞ የEnglish Premier League ጨዋታዎችን ወይም የFIFA World Cup ውድድሮችን እየተከታተሉ ነው። ይህ ልዩነት ራሱ የገበያውን ውስብስብነት ያሳያል።

ከጓደኞቼ አንዱ፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ተመራቂ የሆነ ወጣት፣ ወር ገቢው ካለው ደሞዝ በላይ ከቤቲንግ ማግኘቱን ሲነግረኝ ገረመኝ። ነገር ግን ይህ ታሪክ የተለመደ አይደለም። ብዙ ወጣቶች ገንዘብ ያጣሉ፣ ተስፋ ይቆርጣሉ፣ እንደገና ይሞክራሉ። ይህ ዑደት ራሱ የገበያውን ማራኪነትና አደጋነት በአንድ ላይ ያሳያል።

የመድረኮች ውድድር እያደገ ነው

ገበያው እያደገ ሲመጣ፣ የተለያዩ የቤቲንግ መድረኮች ተጠቃሚን ለመሳብ እርስ በርስ መወዳደር ጀምረዋል። ቀላል የምዝገባ ሂደት፣ ፈጣን ገንዘብ ማስገቢያና ማውጫ ስርዓት፣ እንዲሁም የተለያዩ ስፖርታዊ ውድድሮች ላይ ብድ የማድረግ አማራጭ ይሰጣሉ። ገንዘብ ማስገባትና ማውጣት ዘዴዎች ደግሞ ከtelebirr፣ ከCBE Birr እስከ ባንክ ትራንስፈር ድረስ ተለያይተዋል፤ ብዙዎቹ ተጠቃሚዎች ደግሞ በኢትዮ ቴሌኮም (Ethio Telecom) አውታር በኩል በቀላሉ ገንዘብ ማዘዋወር ስለሚችሉ ወደዚህ አማራጭ ያዘነብላሉ። ከነዚህ መድረኮች ውስጥ Arada Bet በኢትዮጵያ ገበያ ውስጥ ስሙ ከሚነሳ አማራጮች አንዱ ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ ተጠቃሚዎች ብዙውን ጊዜ የመድረኮችን ምርጫ የሚያደርጉት በጓደኞቻቸው ምክርና በማህበራዊ ሚዲያ ማስታወቂያ ተጽእኖ ስር ነው።

አንዳንድ መድረኮች ተጠቃሚን ለመሳብ ነፃ ውርርድ ቦነስ እና ፕሮሞሽን ያቀርባሉ፤ አዲስ ተመዝጋቢዎችን በዚህ ስልት ይስባሉ። የስፖርት ውርርድ መተግበሪያ አፕ ይዘው የሚንቀሳቀሱ ኩባንያዎችም ብዙ ናቸው። አንዳንዶቹ በGoogle Play Store በኩል ለAndroid ስልኮች ቀጥተኛ ማውረጃ ያቀርባሉ፣ ሌሎቹ ደግሞ በድህረ ገጻቸው በኩል APK ፋይል ብቻ ይሰጣሉ። ይህ ውድድር ለተጠቃሚው ብዙ አማራጭ ማምጣቱ የማይካድ ነው። ነገር ግን ወጣቶች ያለ በቂ ግንዛቤ ወደ ውስብስብ የገንዘብ ውሳኔ እንዲገቡ ያደርጋል። ብዙዎቹ የቤቲንግ ደንቦችን፣ የገንዘብ ማውጫ ጊዜያትን፣ ወይም የተያዘውን ገንዘብ አጠቃቀም ገደብ በደንብ ሳያውቁ ነው የሚመዘገቡት።

ቁጥጥርና ጥበቃ የት ደረሰ

በኢትዮጵያ የቤቲንግና ሎተሪ ስራዎችን የመቆጣጠር ኃላፊነት በታሪክ የነበረው ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ነው። ይህ ተቋም ፈቃድ የመስጠትና የስራ ደረጃዎችን የመወሰን ስልጣን አለው። የቤቲንግ ፍቃድና ቁጥጥር ኢትዮጵያ ስርዓት ራሱ ግን ገበያው በዲጂታል መንገድ በፍጥነት ሲቀየር፣ ከዚህ ለውጥ ጋር በእኩል ፍጥነት እየሄደ ነው ወይ የሚለው ጥያቄ ይነሳል። የመስመር ላይ መድረኮች ከድንበር ውጭ ሆነው ሊሰሩ ስለሚችሉ፣ ባህላዊ የቁጥጥር ዘዴዎች በቂ ላይሆኑ ይችላሉ። የኦንላይን ካሲኖ ኢትዮጵያ ዘርፍም ተመሳሳይ ክፍተት ያለበት ይመስለኛል፤ የካሲኖ ጨዋታዎችና ቀጥታ ውርርድ አማራጮች ያለ ግልጽ ክትትል እየተስፋፉ ናቸው።

ተጠቃሚዎች ገንዘባቸውን ወደ የትኛውም መድረክ ከማስገባታቸው በፊት ስለ ፈቃድ ሁኔታ፣ ስለ ተጠቃሚ ጥበቃ ፖሊሲ፣ እና ስለ ገንዘብ ማውጫ ውል በደንብ ማወቅ ይኖርባቸዋል። ደህንነቱ የተጠበቀ ኦንላይን ጨዋታ መድረክ የሚለው ጽንሰ ሃሳብ ብዙዎቻችን ገና በደንብ ያልገባን ይመስለኛል፤ ፈቃድ ያለው መድረክ መምረጥ ብቻ በቂ ስላልሆነ ውል ማንበብም አስፈላጊ ነው። ይህንን መረጃ ማግኘት የሚቻለው ከብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር (National Lottery Administration) ድህረ ገጽ ወይም ቀጥታ ግንኙነት በኩል ነው። ይህ እርምጃ ገንዘብን ብቻ ሳይሆን ጊዜንም ከመጥፋት ይታደጋል።

ወደፊት ምን ይጠብቀናል